Osvrt na monografiju Arhitektonskog fakulteta UNSA u časopisu Arhitektura i urbanizam

U najnovijem broju stručnog i naučnog časopisa Arhitektura i urbanizam objavljen je osvrt na monografiju Univerzitet u Sarajevu – Arhitektonski fakultet 1949–2024: 75 godina obrazovanja arhitekata u Bosni i Hercegovini. Tekst donosi analitički prikaz razvoja Fakulteta, sagledavajući njegovu historijsku ulogu, pedagoške koncepte, naučno-istraživački rad i doprinos afirmaciji sarajevske škole arhitekture u širem jugoslovenskom i postjugoslovenskom kontekstu.

Časopis Arhitektura i urbanizam jedan je od referentnih regionalnih časopisa u oblasti arhitekture, urbanizma i prostornog planiranja. Objavljuje naučne i stručne radove, kritičke osvrte i prikaze publikacija iz područja teorije i historije arhitekture, savremene prakse i interdisciplinarnih istraživanja. Izdavač časopisa je Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije (IAUS), a časopis ima dugogodišnju tradiciju i prepoznatljivost u akademskoj i stručnoj zajednici.

Autor objavljenog osvrta je Aleksandar Kadijević, redovni profesor na Odsjeku za historiju umjetnosti Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Dr Kadijević je istaknuti historičar arhitekture i jedan od vodećih istraživača srpske i jugoslovenske arhitekture 19. i 20. stoljeća. Njegov naučni rad obuhvata širok spektar tema iz oblasti historije arhitekture, urbanizma, stilskih i ideoloških tokova moderne, kao i proučavanje arhitektonske baštine na prostoru Srbije i bivše Jugoslavije. Autor je brojnih knjiga, studija i naučnih radova, a aktivno učestvuje u stručnim i akademskim projektima koji se bave interpretacijom i valorizacijom arhitektonske kulture regije.

Pozivamo sve studente, nastavnike i saradnike da pročitaju ovaj osvrt i upoznaju se sa sadržajem monografije kao važnim izvorom za dalja istraživanja i diskusije u polju arhitekture.

Izvorni tekst možete pročitati na linku: Arhitektura i urbanizam časopis ili u nastavku

“UNIVERZITET U SARAJEVU – ARHITEKTONSKI FAKULTET 1949–2024:

75 GODINA OBRAZOVANJA ARHITEKATA U BOSNI I HERCEGOVINI

UNIVERSITY OF SARAJEVO – FACULTY OF ARCHITECTURE 1949–2024:

75 YEARS OF EDUCATING ARCHITECTS IN BOSNIA AND HERZEGOVINA

Urednica: Nermina Zagora

Izdavač: Univerzitet u Sarajevu – Arhitektonski fakultet, Sarajevo 2024.

U izdanju Arhitektonskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu 2024. godine je objavljena monografija o toj značajnoj nastavno-naučnoj i umetničkoj ustanovi, povodom sedamdeset pet godina od osnivanja. U njoj se obrazuje generacija arhitekata Bosne i Hercegovine, kojoj su ostale tri u drugim republikama bivše (SFRJ). Fakultet je od oktobra 1949. godine funkcionisao kao odsek Tehničkog fakulteta, da bi 1961. godine prerastao u samostalan Arhitektonsko-urbanistički fakultet.

Glavna urednica monografije je prof. Nermina Zagora, dok je uvodnu reč dao dekan fakulteta prof. Edin Salihović. Autori tekstova o nastavi i istraživanjima na fakultetskim katedrama, koji su utisnuli pečat ovoj instituciji, predstavljeni su publikacijom. Odabrane su dokumentacione celine u kojima preovlađuju šeme, fotografije, projekti, arhitektonski i urbanistički projekti, kao i gradivni modeli.

Određena su informativna poglavlja u kojima se opisuje razvoj institucije, stanje i tokovi fakulteta danas, upoređeni sa ranijim konceptima koji su obeležili arhitektonsku praksu generacija (1950–2024), sa stanovišta načina učenja, procesa stvaranja, planiranja i razvoja. U monografiji je obrađeno i deset godina Arhitektonskog fakulteta u Podgorici (2016), kao i prva izdanja na 200 stranica (1996). U drugom poglavlju prati se razvoj kroz društvene i organizacione kontekste.

Pokazano je da su se društveno-političke promene neminovno odražavale na proces edukacije arhitekata, te je u tom kontekstu naglašena uloga fakulteta kao centra kreativne mobilizacije. Bez obzira na turbulentna vremena, delatnost fakulteta se kontinuirano obnavljala, a kadrovska struktura razvijala.

U prvim decenijama postojanja, fakultetu su gravitirali stručnjaci iz Bosne i Hercegovine i cele SFRJ kao gostujući predavači – sa Građevinskog, Mašinskog i Elektrotehničkog fakulteta, likovne i primenjene umetnosti i drugih oblasti. Zajedno su doprinosili rastu ugleda fakulteta i jačanju umetničke i akademske kohezije, narušene izbijanjem rata na prostoru bivše Jugoslavije 1992–1995. godine. Međutim, fakultet je i tada nastavio da radi u smanjenom kapacitetu – gotovo u nemogućim uslovima. U tome je bila njegova emancipatorska i društvena uloga. Arhitektura kao deo društva nastavila je da uči, traži i nudi rešenja.

Na fakultetu funkcionišu univerzitetsko izdavaštvo, studentske organizacije, međunarodna saradnja i nagrade za studentske radove. Razvijeni su izdavački, konferencijski i istraživački segmenti, sa posebnim osvrtom na međunarodnu saradnju i kreativne inicijative, koje omogućavaju uključivanje u arhitektonsku struku po završetku školovanja. Deo studenata se osposobljava da paralelno deluje u teorijskom, stručnom i kritičkom okruženju.

U prvom poglavlju Historijat Univerziteta u Sarajevu – Arhitektonskog fakulteta kratko su opisani koreni obrazovanja bosanskohercegovačkih graditelja u periodima pre osnivanja fakulteta – pod arhitektom Vancašem (1878–1918), u Kraljevini SHS/Jugoslaviji (1918–1945), kao i kroz prethodne institucije (1929–1941), pri čemu je Tehnička srednja škola u Sarajevu označena kao preteča budućeg Tehničkog fakulteta.

Potcrtana je uloga prvih domaćih inženjera arhitekture sa evropskim diplomama, kao i generacija nastavnika na novouspostavljenom fakultetu, koji je stalno unapređivao preduzimajuće modernizacijske reforme. Opisana je i borba fakulteta za opstanak u teškim ratnim godinama (1992–1995), kada su fakultet napustili brojni nastavnici, saradnici i studenti. Prikazana je i istorija Instituta za arhitekturu, urbanizam i prostorno planiranje pri fakultetu, sa naglaskom na realizovane projekte i druge stručno-umetničke učinke.

U naučnom smislu, široj čitalačkoj publici, ali i ekspertima za jugoslovensko i postjugoslovensko nasleđe, najveću pažnju privlači poglavlje u kome se razvoj fakulteta dovodi u vezu sa utopijom i snovima sarajevske škole arhitekture, pri čemu se dokumentuju njeni najznačajniji doprinosi. Istovremeno, fakultet se smatra stožernim punktom te škole, afirmisane u širim jugoslovenskim okvirima, zahvaljujući uglednim projektantima i teoretičarima moderne orijentacije – Juraju Najdhartu, Dušanu Smiljaniću, Jovanu Korki, Emanuelu Šamaneku, Muhamedu Kadiću, Jahielu Finci, Marijanu Haberleu, Branku Buniću, Husejnu Režnju, Žarku Vidoviću, Džemalu Čeliću, Aleksandru Trumiću, Andriji Čičin-Šainu, Ivanu Štrausu i drugima.

Najiscrpnije poglavlje Monografije Arhitektonski fakultet Univerziteta u Sarajevu danas sistematično je raspodeljeno u tekstualnom i grafičkom pogledu, pružajući sliku o organizaciji fakulteta u sadašnjem vremenu. Iz njega se dobija detaljan uvid u uređenje fakulteta, raspored nastavnog kadra, sadržaj kurseva i temeljne pravce delovanja. Taj deo monografije se može smatrati preglednim i promotivnim.

Posmatrana u celini, monografija o sedamdeset pet godina rada Arhitektonskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu pleni obiljem informacija i dokumentacionog materijala. Sa različitih istorijskih, savremenih i teorijskih aspekata njegovo delovanje prikazano je detaljnije, što je razumljivo sa stanovišta pokazivanja stručnih perspektiva koje polaznicima danas donosi. Otuda će monografija privući pažnju ne samo istoričara arhitekture, već i generacija budućih studenata, rešenih da na njemu steknu raznolika znanja. Čitaoci iz Srbije će u njoj pronaći korisne informacije o arhitektima iz Beograda koji su u Sarajevo dolazili kao gostujući predavači, ali i o nastavnicima srpske nacionalnosti iz BiH koji su u njemu radili za stalno. Pored toga, istraživačima graditeljskih škola produbljuje uvid u genezu i značaj sarajevske, decenijama ravnopravne u odnosu na druge u Jugoslaviji posle 1945. godine. Naposletku, knjiga će podstaći preispitivanje sličnih publikacija o arhitektonsko-građevinskim fakultetima koji su osnovani posle sarajevskog i koji na postjugoslovenskom prostoru ima sve više.”

Dr Aleksandar Kadijević, redovni profesor, Univerzitet u Beogradu – Filozofski fakultet

Arhitektura i urbanizam, 61, decembar 2025, str. 91–92